Brenda de Groot
Monkeys

Kasjmirhoelman

Als je bij de term ‘Indochinese langoer’ al dacht dat je iets nieuws had bijgeleerd, dan heb ik er nog ééntje voor je: de Kasjmirhoelman.

Eerlijk, ik heb deze apensoort niet uitgekozen om zijn mystieke naam, maar om dezelfde reden als die van de Indochinese langoer: ik heb wat met deze aap. In de zomer voor mijn Masteropleiding in primatologie zou starten, leek het me leuk om m’n vrije tijd te spenderen aan vrijwilligerswerk dat ‘iets met apen’ te maken had. Op een vreugdevolle dag verscheen er een oproep in de Yahoo-groep (iets dat uit het tijdperk van de floppy en de discman stamt – mag je vergeten dus) van de Master waaraan ik zou beginnen:

Is er een illustrator of animator die zich wilt inzetten voor het Himalayan Langur Project?

Illustratie, apen – ik wist niet hoe snel ik een reactiemailtje in elkaar moest typen! Ik drukte op verzenden en kreeg de volgende dag al een antwoord terug: “Welkom bij het team”. Sindsdien zet ik me dus in voor het beschermen van de ‘Himalayan Langur’, oftewel de Kasjmirhoelman. Achteraan dit artikel lees je wat ik doe en heb gedaan voor het Himalayan Langur Project, 🙂 Maar nu eerst all eyes on de hoelman!

Wat is een Kasjmirhoelman?

Kasjmirhoelman - Chamba Sacred Langur illustration - Brenda de GrootLaten we de naam even ontleden. Kasjmir is een gebied in het noordwesten van India, dat grenst aan Pakistan en China. Momenteel regeren ze alledrie over een deel van de provincie Jammu en Kashmir, waarbij India het grootste deel van Kasjmir onder zijn hoede heeft. De drie landen zijn voortdurend in conflict over het gebied, en het heeft daarom een negatief reisadvies. Mocht je dit deel van de Himalaya willen bezoeken, reis dan iets zuidelijker naar de provincie Himachal Pradesh.

Dan naar het woord hoelman. Een hoelman is de Nederlandse term voor de langoeren van het geslacht Semnopithecus, die voornamelijk in India voorkomen. Ze worden in het Engels ‘true langurs’ genoemd, en zijn naar mijn taxonomische mening eigenlijk ook de enige apensoort die de naam ‘langoer’ mag dragen. De langoeren in andere delen van Azië (van het geslacht Trachypithecus en Presbytis) zouden éigenlijk respectievelijk ‘lutungs’ en ‘surili’s’ moeten heten. Nederland heeft dit soort-van opgelost door de ‘true langurs’ lekker hoelmans te noemen, en de rest ‘langoeren’. Vooruit dan maar.

Hoelmansoorten uit het noorden van India dragen hun lange staart in een typische krul boven hun rug, terwijl de zuidelijke soorten de staart naar achteren dragen. De Hindoes beschouwen hoelmans als heilige apen, en refereren naar de Hindoe-god Hanuman. Het zal je dan ook niet verbazen dat de hoelmans in het Engels ook wel ‘Hanuman langurs’ worden genoemd.

Er zijn 8 verschillende soorten hoelmans, die voor een leek lastig uit elkaar te houden zijn. Alle hoelmans hebben een witte tot gelige vacht, met een zwart gezicht en zwarte handen. De Kasjmirhoelman is met zijn 67 cm en 18 kg de grootste hoelmansoort. Hij heeft een dikke, lange vacht waarvan de haren als een mantel over zijn schouders en zijden valt. Dat is ook wel nodig, want hij leeft het hoogst van allemaal, in de bergen waar het ’s winters ontzettend koud kan worden.


Semnopithecus ajax - photo credits Martina Anandam, Himalayan Langur ProjectFeitjes

Wetenschappelijke naam:
Semnopithecus ajax

Engelse naam:
Chamba sacred langur, Himalayan gray langur, Kashmir gray langur

Taxonomische indeling

Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Gewervelden)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Primates (Primaten)
Familie: Cercopithecidae (Apen van de Oude Wereld)
Onderfamilie: Colobinae (Slankapen)
Geslacht: Semnopithecus (Hoelmans)
SoortSemnopithecus ajax
Foto: Martina Anandam – Himalayan Langur Project


Leefgebied

Kashmirhoelmans komen voor in het Himalayagebergte in Noordwest India. Ze leven in naaldbossen ter hoogte van 2200 – 4000 meter, rond de stad Chamba in de provincie Himachal Pradesh. De naam ‘Kasjmirhoelman’ is dus wat verwarrend, omdat de soort misschien helemaal niet in Kasjmir voorkomt. In het Engels heet hij dan ook Chamba Sacred Langur – veel beter. Wetenschappers (lees: Martina, de projectleider van de Himalayan Langur Project) werken momenteel hard aan de taxonomie van de Kasjmirhoelman en of de soort die in Kasjmir voorkomt dezelfde of een nieuwe soort is.

Klik hier voor een interactieve map.

Gedrag en Biologie

Kasjmirhoelmans verplaatsen zich via de grond, waar ze van plek naar plek reizen om eten te vinden. Toch zitten ze ook vaak in bomen om bladeren te eten of te ontspannen. De meeste Aziatische bladetende apen leven in groepen met meerdere vrouwtjes en één mannetje als hoofd van de groep. Bij hoelmannen zijn er echter ook groepen met meerdere mannelijke apen. Niet zelden worden er groepen Kasjmirhoelmans gezien met maar liefst vijf volwassen mannetjes. 

Er zijn drie soorten groepen waarin je Kasjmirhoelmans kunt tegenkomen:

  • Eén mannetje met meerdere vrouwtjes en hun jongen
  • Meerdere volwassen mannetjes en vrouwtjes en hun jongen
  • Mannengroepen die bestaan uit enkel jonge mannetjes

Chamba Sacred Langur with baby - Photo credits: Martina Anandam, Himalayan Langur ProjectVrouwenzaken

De vrouwtjes in een groep zijn erg vriendelijk naar elkaar. Zoals ik in het vorige artikel over de Indochinese langoer al vertelde, is die vriendelijkheid onderling ook de reden dat ik bladetende apen zoals langoeren en hoelmans zo leuk vind. Kasjmirhoelmanvrouwtjes eten, reizen en rusten samen, en zorgen voor elkaars jongen. Ook vlooien ze elkaar, waarbij ze niet letten op elkaars positie in de hiërarchie.

Baby issues

Hoelmanvrouwtjes zijn super geïnteresseerd in andermans baby’s! De kleintjes worden vaak overgedragen aan andere leden van de groep. Op deze manier leren jonge vrouwtjes om voor een baby te zorgen, wat weer van pas komt als ze er zelf eentje heeft. Mannetjes zijn tolerant naar de jongen, maar hebben niet zoveel met de opvoeding te maken.

Van januari tot juni is het ‘babytijd’ in hoelmanland, al wordt de helft van alle baby’s in maart geboren. De zoogtijd van de jonge Kasjmirhoelmans duurt maar liefst 2 jaar, wat dubbel zo lang is als gebruikelijk bij Aziatische bladetende apen. Waarschijnlijk heeft dat te maken met het feit dat eten in sommige gebieden erg schaars is. De jongen van de apen in die gebieden blijven langer bij hun moeder drinken voordat ze voorgoed over zijn gestapt op vast voedsel.

Mannenzaken

Vrouwtjes en mannetjes zijn onderling ook vriendelijk naar elkaar toe, en ook de mannetjes in dezelfde groep kunnen het vaak goed met elkaar vinden. Maar tussen mannetjes uit verschillende groepen is het oorlog! De mannetjes die een groep leiden gedragen zich vijandig naar elkaar door te roepen, te dreigen en met elkaar te vechten. Als een mannetjeshoelman een bepaalde leeftijd heeft bereikt, verlaat hij de groep waarin hij is geboren om op zoek te gaan naar een eigen harem. Om zo’n harem te krijgen moet hij het leidende mannetje verslaan. De leidende mannetjes moeten dus continu op hun hoede zijn voor de concurrentie.

Infanticide

Als de leider van een groep in een gevecht verslagen is door een nieuw mannetje, dan wint dit nieuwe mannetje alle vrouwtjes in de groep. Het trieste gevolg hiervan is dat het nieuwe mannetje vaak de jongen in de groep doodt. De jongen dragen namelijk nog de genen van het oude mannetje. Omdat het nieuwe mannetje zijn eigen genen wilt doorgeven, doodt hij de bestaande jongen zodat de vrouwtjes sneller weer vruchtbaar worden. Dit wordt infanticide genoemd, en is gebruikelijk onder alle soorten hoelmannen. Mannetjes doden zelden of nooit hun eigen jongen, maar alleen de jongen van een ander. Het klinkt cru en dat is het ook, maar het is helaas de manier waarop de hoelmansamenleving werkt.

Eten

Kasjmirhoelmans eten voornamelijk jonge bladeren, maar ook knoppen, boombast, fruit, wortels, zaden, dennenappels en bloemen. Daarnaast doen ze aan ‘geophagy’, oftewel: ze eten de grond onder bomen om zouten en mineralen binnen te krijgen. Je zult Kasjmirhoelmans zelden zien drinken: ze krijgen al genoeg vocht binnen via hun voeding.

De apen zijn ook niet vies van de oogst van mensen. Kasjmirhoelmans worden regelmatig gezien op landbouwgrond waar ze zich tegoed doen aan de groenten en granen die boeren verbouwen. Dat de boeren daar niet blij mee zijn is misschien een open deur, maar het is niet meer dan logisch dat de dieren voor deze makkelijke optie kiezen: het bos waarin ze leven wordt al kleiner, en vervangen voor landbouwgrond.

Bedreigingen

Ook de Kasjmirhoelman wordt met uitsterven bedreigd. In 2003 waren er nog minder dan 500 dieren over, waarvan slechts 250 volwassen apen. In 2004 kreeg de soort zelfs het hoogste bedreigingsniveau op zijn naam: Critically Endangered, oftewel ernstig bedreigd. Het is nog onbekend hoe het nu met het aantal Kasjmirhoelmans is gesteld, maar de populatie krimpt gestaag. Het feit dat de soort alleen voorkomt in de vallei rond Chamba, waar het bos al meer moet plaatsmaken voor menselijke activiteiten, voorspelt bovendien niet veel goeds.

De grootste bedreiging voor de Kasjmirhoelman is de boskap. De lokale bevolking en regering hadden en hebben grootse plannen met de natuur rond Chamba wat betreft landbouw en ontwikkeling. Het leefgebied van de apen wordt zo al kleiner. Als het bos verdwenen is, of de populatie Kasjmirhoelmans zo klein is geworden dat deze genetisch gezien geen toekomst meer heeft, dan is het voor altijd gedaan met de soort.

Bedreigingen voor de Kasjmirhoelman:

  • Het kappen van het bos
  • Landbouw en andere menselijke activiteiten
  • Aanleg van wegen door bossen
  • Bosbranden


Himalayan Langur Project

Gelukkig is er een project opgezet om de Kasjmirhoelman te beschermen: the Himalayan Langur Project. En ik vind het heel tof om te mogen zeggen dat ik lid ben van dit kleine maar gemotiveerde team! Hieronder lees je in een notendop wat het Himalayan Langur Project nou precies inhoudt en, zoals beloofd, mijn rol hierin 🙂 Met als afsluiter nog meer foto’s en illustraties!

Wie, wat, waar en hoe

Het project is opgezet om de Kasjmirhoelman te beschermen door de lokale bevolking en overheid bewust te maken van de bedreigingen voor de dieren, ze ervan te overtuigen om hun leefgebied te beschermen, en om het conflict tussen boeren en hoelmannen (het eten van de oogst) op te lossen.

Het project telt maar liefst vier leden – een ware multi corporate dus 😉 Martina is degene die het project heeft opgezet en die ook de oproep in de Yahoo-groep had gedaan. Zij is zelf ook Indiase en heeft dezelfde Masteropleiding als ik gedaan, zei het 5 jaar eerder. Martina doet naast al het regelwerk ook onderzoek naar de taxonomie van de langoeren. Dan is er nog Vishal, die in Chamba woont en veel contact heeft met de lokale bevolking. Hij gaat regelmatig op ‘surveys’: tochten waarbij hij verschillende groepen Kasjmirhoelmannen volgt en informatie verzamelt. Ik ben een paar keer meegeweest op een survey, en het is ongelooflijk hoe goed Vishal is in het ontdekken van een stilzittende hoelman ergens in een boom waar ik net niet kijk. Het vierde lid is Sanjay, die de werkgever van Martina is en onder andere de financiële en internationale kant van het project regelt. Een NGO heeft namelijk geld nodig, wat van donaties en beurzen afkomstig is.

En dan ben ik er dus nog. Ik maak voornamelijk educatiematerialen voor de kinderen die in en rond Chamba leven. Het lot van de apen hangt af van de beslissingen die de kinderen van nu in de toekomst gaan nemen. Als we hen kunnen bereiken, bewust maken en van de Kasjmirhoelman kunnen laten houden, dan hebben we al een ontzettend groot deel gewonnen.

Illustratie en Educatie

Wat ik zoal heb gemaakt, dankzij veel input en informatie van de rest van het team:

  • Een kindermagazine geschreven en geïllustreerd dat is uitgedeeld op scholen in Chamba, en waar de kinderen nu mee werken.
  • Een berg aan illustraties en posters voor de ‘outreach’ van het project. Zowel voor de lokale bevolking als het internationale publiek.
  • Een tweede kindermagazine (je ziet enkele voorbeelden tussen de illustraties in m’n portfolio staan), als vervolg op de eerste. De inhoud van het boek heb ik on the spot in de Himalaya’s in west-India in elkaar geflanst, toen ik er na mijn Master naartoe ben gereisd om een paar weken met het project mee te draaien. Dat ik met m’n eigen ogen kon zien hoe de omgeving eruit ziet en hoe de mensen daar leven heeft echt ontzettend geholpen bij het maken van het boek!
    Hieronder een sneak peak:

Video

Hieronder zie je een filmpje die ik snel heb gemaakt toen ik een Kasjmirhoelmanmannetje (ha, leuk woord) die op de berg tegenover ons ‘huis’ zag lopen. Waarschijnlijk was hij lekker van de oogst van onze buren aan het snoepen, die maïs en tarwe verbouwden.

Foto’s

En een reeks foto’s van de Kasjmirhoelmans die we tegenkwamen op één van onze avondwandelingen. We vonden een grote groep die aan het eten en aan het spelen was! We konden ze meer dan een uur volgen en hebben behoorlijk wat mooie close-ups kunnen schieten.

Himalayan Gray Langur sitting in a tree - Photo credits: Martina Anandam, Himalayan Langur Project

Tot zover de Kasjmirhoelman. Ik hoop dat je het leuk vond om deze apensoort te leren kennen, en tot de volgende Monkey Monday!


Bronnen

IUCN Red List of Threatened Species: http://www.iucnredlist.org/details/39874/0
Primate Factsheets: Gray langurs Semnopithecushttp://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/gray_langur
M. Anandam (2017), persoonlijke communicatie.

You Might Also Like...

4 Comments

  • Reply
    Linda
    10 mei 2017 at 12:14

    Hey Brenda,
    Wat een mooi artikel over de Kasjmirhoelman!
    En geweldig dat je al je bevindingen en ervaring die je hebt opgedaan in India, met ons deelt. Heel mooi om te lezen, en mooie tekeningen heb je gemaakt van de apen!
    Mams xxx

    • Reply
      Brenda
      10 mei 2017 at 13:30

      Dank je wel, wat lief! ^^ xx

  • Reply
    Jurgen
    10 mei 2017 at 22:45

    Wat. Een. Supervet. Blog. Is. Dit. Toch. Waar kan ik me inschrijven voor de Brenda/veganmonkey-fanclub?

    • Reply
      Brenda
      11 mei 2017 at 16:08

      Haha ahh je maakt me verlegen zo hoor! Als je de Facebookpagina liket dan word je automatisch op de hoogte gehouden van nieuwe artikelen ^^ Een nieuwsbrief-optie staat nog op m’n to-do-list 😉

    Leave a Reply